Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK Wujek

Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK "Wujek" w Katowicach Poległych 16 grudnia 1981 r. 

Skład zarządu:

Krzysztof Pluszczyk – przewodniczący  zarządu
Wojciech Szwed – zastępca przewodniczącego
Jan Jesionek – sekretarz
Andrzej Szukała – skarbnik
Grzegorz Buda – członek zarządu

Komisja rewizyjna
Andrzej Brol – przewodniczący komisji
Robert Nawrat – członek komisji
Antoni Gierlotka – członek komisji

Zarząd i Komisja Rewizyjna zostały wybrane na kadencję 2016 - 2020.

 

Kontakt:
ul. W. Pola 65
40-596 Katowice
tel: 032 208 55 33
e-mail: dziewieciu-wujka@o2.pl

 

 

Strajk - grudzień 1981

13 grudnia /niedziela/
Po raz drugi w przeciągu dwóch kwadransów pod drzwi mieszkania przewodniczącego zakładowej komisji „Solidarności” przybyli funkcjonariusze aparatu przymusu, lecz tym razem już nie pukali – siłą wtargnęli do mieszkania i wywlekli w środku nocy do milicyjnego wozu: [...] ręce do tyłu, skuli i nie miałem żadnych możliwości zabrania okularów, ubrania się, zasznurowania butów. Wzięli mnie tak jak stałem.
14-15 grudnia /poniedziałek-wtorek/
Wieść o brutalnym zatrzymaniu przewodniczącego stała się katalizatorem tamtego strajku; po niedzielnym wyczekiwaniu, następnego dnia poranna zmiana postanowiła przystąpić do strajku – kolejne zmiany również potwierdziły gotowość podjęcia akcji protestacyjnej.
Spontanicznie zawiązał się Komitet Strajkowy.
Przystąpiono do zabezpieczenia zakładu; zabezpieczono teren poprzez rotacyjne patrole, wystawiono straże na głównej bramie, ustanowiono punkty obserwacyjne.
Kiedy tylko rozniosły się wieści o tym, że „Wujek strajkuje!” – już od poniedziałkowego popołudnia pod kopalnią zaczęli gromadzić się ludzie: rodziny, krewni, znajomi, a także obcy ludzie. Ofiarnie dzielili się ze strajkującymi swoimi domowymi zapasami – przynosili pieczywo, wędliny, papierosy, herbatę.
Już od pierwszego dnia, to jest od wprowadzenia stanu wojennego był z górnikami „ich” kapelan - ksiądz Henryk Bolczyk, kiedy to odprawił mszę świętą. Był i w kolejnych dniach; modlili się wspólnie, dzielili obawami, krzepili serca Słowem Bożym.
Do strajkujących zaczęły dochodzić niepokojące informacje z innych spacyfikowanych już przez oddziały milicji i wojska śląskich zakładów, a zwłaszcza z sąsiedniej kopalni „Staszic”. Wśród załogi zawrzało.
Prowizoryczne dotąd barykady zrobione głównie z lutni górniczych i z pojedynczych wozów do urobku węgla, zostały wzmocnione przez dowiezienie dużych ilości śrub, nakrętek, gruzu z kamieni i cegieł, części z maszyn górniczych i dużych fragmentów złomu maszynowego.
Trzeba jednak zaznaczyć, że nie cała załoga kopalni miała odwagę pozostać z kolegami, trwać na posterunkach i czekać na konfrontację - niektórzy chowali się w „kanałach”, inni dezerterowali.
Około godziny 16.00 ulicami Kochłowicką, Mikołowską i Piękną przejechała kolumna czołgów i wozów bojowych piechoty, by zatrzymać się w Parku Kościuszki – czekając rozkazów następnego dnia.
16 grudnia /środa/
Hałas i widok pojazdów pancernych musiał paraliżować: Gdy zaczęły pojawiać się pierwsze czołgi, ludzie autentycznie się bali, ten przerażający warkot silników budził najgorsze wyobrażenia. Dzieci płakały, nie mieściło nam się w głowie, że taka ilość sprzętu, w takich małych uliczkach – wyglądało to naprawdę przerażająco. Gdy czołgi jechały, to ludzie w nie ciskali czymkolwiek, czym się tylko dało.
Do godziny 11.00 całość przewidzianych sił pacyfikacyjnych zajęła swoje pozycje pod kopalnią; cały zakład został opasany pierścieniem sił milicyjno-wojskowych.
Milicja i ZOMO po rozpędzeniu tłumu przystąpiły do pierwszej fazy akcji pacyfikacji: w kierunku kopalni wstrzeliwano gazy łzawiące i świece dymne, a strajkujących polewano wodą z hydronetek.
Następnie atak na strajkujących rozpoczął się jednocześnie z dwóch stron: od strony bramy kolejowej i od strony bramy głównej (równolegle trwały „walki” ZOMO z cywilami na wysokości ulic Wincentego Pola i Gallusa oraz na tyłach kopalnianego parku).
Kolejowy wjazd na kopalnię był zastawiony przez wykolejone pod kładką wagony typu WWY i oddziały ZOMO musiały sforsować ceglany mur by dostać się na teren kopalni.
Na tym odcinku górnicy przechwycili trzech funkcjonariuszy MO, unieruchomili także jeden z pojazdów pancernych – siły pacyfikujące zaprzestały działań na tym odcinku.
Przy bramie głównej kilkakrotnie oddziały pacyfikujące próbowały zdobyć kopalnię – bezskutecznie.
Widziałem wówczas jak górnik, który stał obok mnie [...] gdzieś ok. 3m nagle przewrócił się i upadł na ziemię. Widziałem na jego ciele ślady krwi [...] w momencie kiedy przewracał się ten górnik [...] słyszałem strzały i jego głos, trzymając się za klatkę piersiową krzyknął: Jezu dostałem!
Zabitych i rannych koledzy znosili do Stacji Ratownictwa Górniczego. Nie mieściło się w głowach, że to się dzieje naprawdę, że strzelają ostrą amunicją!
Wówczas działania obu stron zostały przerwane, a po pertraktacjach z władzami w budynku dyrekcji kopalni i wreszcie decyzji samych górników podczas głosowania podjęto decyzję o zakończeniu protestu.
Funkcjonariusze komunistycznego reżimu zabili 6 górników, 3 kolejnych zmarło w wyniku odniesionych ran, kilkudziesięciu innych zostało rannych. Ale i tego jakby było mało – podczas jak i po pacyfikacji zatrzymywane były karetki pogotowia; „pałowano” i personel medyczny i rannych górników.

Społeczny Komitet Pamięci Górników

W 1986 roku kilkudziesięciu przyjezdnych uczestników obchodów piątej rocznicy wydarzeń na kopalni „Wujek” zostało aresztowanych. Z pośród nich w katowickim areszcie WUSW powstał dwudziestoosobowy Małopolski Komitet Pamięci Poległych Górników KWK „Wujek”, którego celem miała być m. in pomoc przy zbieraniu środków finansowych na budowę pomnika.

Z inspiracji kolegów z Krakowa Kazimierz Świtoń w Gliwicach zorganizował Komitet Budowy Pomnika - jednakże Sąd Wojewódzki w Katowicach , a następnie ówczesny minister spraw wewnętrznych - gen. Cz. Kiszczak odmówili jego rejestracji.

7 października 1989 r. zarejestrowano Społeczny Komitet Budowy Pomnika Ku Czci Górników Kopalni Węgla Kamiennego Wujek w Katowicach Poległych 16.12.1981 , a w roku następnym tj. 28 stycznia odbyło się Pierwsze Walne Zebranie Społecznego Komitetu Budowy Pomnika, na którym wybrano zarząd z przewodniczącym Kazimierzem Świtoniem. W skład Zarządu weszli: Barbara Czyż, Ewa Widuch, Teresa Kurcjusz-Hoffman, Kazimierz Rembilas. Na zebraniu obecny był również duchowy opiekun kopalni - ksiądz Henryk Bolczyk. Rzecznikiem prasowym został Jan Ciszewski.

 Wyznaczone cele, oprócz budowy Krzyża-Pomnika, obejmowały: pomoc materialną dla rodzin poległych górników (w tym dbanie o miejsca ich spoczynku), wszechstronną działalność zmierzającą do ustalenia faktycznego przebiegu wydarzeń oraz upamiętnienia tamtej historii.
15 listopada 1990 r. został rozstrzygnięty konkurs na projekt pomnika. Z pośród 12 zgłoszonych prac wygrała praca nr 5 autorstwa Aliny Borowczak-Grzybowskiej i Andrzeja Grzybowskiego.
Budowa rozpoczęła się 23 czerwca 1991 , a zakończyła na krótko przed odsłonięciem Krzyża – Pomnika
Również w czerwcu tego samego roku Walne Zebranie Członków odwołało stary Zarząd, a w skład nowego weszły następujące osoby: Stanisław Płatek jako przewodniczący, Marian Głuch jako zastępca, Ewa i Ryszard Widuchowie, oraz Barbara Czyż.
Z inicjatywy członków Społecznego Komitetu Budowy Pomnika - 16 grudnia 1993 r. minister stanu prof. Janusz Ziółkowski w Zakładowym Domu Kultury KWK Wujek otworzył stałą wystawę zatytułowaną „Bitwa o Polskę” dokumentującą pacyfikację kopalni w grudniu 1981 roku.
16 grudnia 1994 roku Społeczny Komitet Budowy Pomnika przekształcił się w Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK Wujek Poległych 16.12.81, którego przewodniczącym został Stanisław Płatek (jedna z osób kierująca grudniowym strajkiem), a w skład zarządu weszli: Zbigniew Martynowicz (pracownik Huty Baildon), Krzysztof Pluszczyk, Piotr Skupniewski, Ewa Widuch.
W ciągu blisko dwudziestu lat swojej działalności Komitet, oprócz budowy Pomnika zrealizował całe mnóstwo przedsięwzięć. Spośród nich należy wymienić przynajmniej kilkanaście: renowacja kaplicy Górników Kopalni Wujek w Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej Królowej – Polski w Kałkowie –Godowie, W XV i XXV rocznicę wydarzeń zostały wybite pamiątkowe medale, w XX rocznicę na grobach górników zostały umieszczone jednakowe tablice z napisem JEDEN Z DZIEWIĘCU GÓRNIKÓW POLEGŁYCH W KWK „WUJEK”, zorganizowanych zostało sześć memoriałów szachowych (wspólnie z KZ NSSZ Solidarność), a od lat trzech wraz z Akcją Katolicką organizowany jest bieg uliczny spod Pomnika Pomordowanych Górników do grobu księdza Jerzego Popiełuszki w Warszawie. Ponadto koncerty jak np. Tu Es Petrus („Oratorium”) Piotra Rubika w katowickim „Spodku”, czy koncert zespołu Lombard „W hołdzie Solidarności”.
Ponadto rokrocznie Komitet organizuje uroczystości rocznicowe pod Krzyżem-Pomnikiem, a jego przedstawiciele uczestniczą w uroczystościach organizowanych w rodzinnych miejscowościach poległych kolegów.
Na osobną uwagę zasługują publikacje książkowe i okolicznościowe: dwa albumy ( Krzyż górników – 1996 r., Idą panory na Wujek - 2006r.), książka Księdza Henryka Bolczyka Krzyż nigdy nie umiera. Siedem Stacji Krzyża Kopalni Wujek – 2001r., czy przewodnik Pomnik Krzyż Górników Kopalni Wujek - 2001 r.

 

Procesy
23 grudnia 1981 r . Wojskowa Prokuratura Garnizonowa w Gliwicach postanowiła w trybie doraźnym: wszcząć śledztwo w sprawie organizowania i kierowania strajkiem w dniach 13-16 grudnia 1981 członków załogi KWK Wujek w Katowicach przez członków b. KZ NSZZ Solidarność, przy tej kopalni.
Aktem oskarżenia z dnia 13 stycznia 1982 r . objętych zostało 9 osób, wobec których, w dniu przedstawienia zarzutu, zastosowano areszt (jednocześnie wszczęte śledztwo wobec członków Plutonu Specjalnego w kwestii użycia broni palnej – 20 stycznia 1982 r. zostało umorzone).
Pierwszy proces w sprawie KWK „Wujek” rozpoczął się jeszcze w okresie trwania stanu wojennego
tj. od 3 do 9 lutego 1982 r . Wyrokiem wydanym 19 lutego 1982 r . na kary pozbawienia wolności skazani zostali górnicy: St. Płatek, J. Wartak, A. Skwira, M. Głuch.
Na wniosek Nadzwyczajnej Komisji Sejmowej ds. Badań Działalności MSW, 8 października 1991 roku, Prokuratura Wojewódzka w Katowicach wszczęła postępowanie w sprawie pacyfikacji śląskich kopalń: „Manifest Lipcowy” i „Wujek”. W rok później, w grudniu 1992 roku do Sądu Wojewódzkiego wpłynął akt oskarżenia, którym objęto 23 osoby z MSW, MO, i ZOMO.
Proces trwał ponad 4 lata tj. od 10 marca 1993 do 21 listopada 1997 r ., kiedy to ogłoszony został wyrok (odbyło się 150 rozpraw z udziałem 280 świadków, których zeznania zawarte są w 37 tomach akt) – w stosunku do wszystkich oskarżonych sąd umorzył postępowanie, bądź uniewinnił od zarzucanych im czynów.
 Pierwsza rozprawa wznowionego II procesu rozpoczęła się 20 października 1999 r ., a wyrok zapadł po dwóch latach 30 października 2001 roku. Ponownie nie zapadł wówczas wyrok skazujący któregokolwiek funkcjonariusza ówczesnego reżimu (10 osób uniewinniono, 5 osobom umorzono postępowanie z powodu przedawnienia, a w pozostałych przypadkach zapadły wyroki jednocześnie uniewinniające jak i umarzające postępowanie).
11 marca 2002 r. miała miejsce rozprawa apelacyjna, która zakończyła się wyrokiem w dniu 28 lutego 2003 r. i w ten sposób III już z kolei proces rozpoczęty został rozprawą 11 maja 2004 roku.
Po blisko 3 latach (31 maja 2007 r.) Sąd Okręgowy w Katowicach skazał dowódcę Plutonu Specjalnego Romualda Cieślaka na 11 lat więzienia, a czternastu podległych mu członków plutonu otrzymało wyroki od 2,5 do 3 lat więzienia.
Kolejna apelacja zakończyła wyrokiem skazującym 24 czerwiec 2008 roku: sąd zmniejszył wymiar kary R. Cieślakowi do lat 6; pozostałym ZOMO-wcom zwiększył wyroki do 4 i 3,5 roku więzienia.

 

Krzyż - Pomnik Górników KWK Wujek
Historia Krzyża-pomnika, tej ponad 30-o metrowej budowli, wyrosłej u podnóża kopalni Wujek w Katowicach, nie rozpoczęła się 15 listopada 1990 r., kiedy to oficjalnie ogłoszono konkurs na projekt pomnika, nie rozpoczęła się nawet 16 grudnia, kiedy to podczas pacyfikacji kopalni polegli strajkujący górnicy. Historia ta rozpoczęła się 2 listopada 1980 roku , kiedy to biskup pomocniczy - Czesław Domin odprawił Mszę Świętą na stopniach Zakładowego Domu Kultury. W liturgii tej splotły się dwie intencje: za wszystkich zmarłych górników, oraz prośba za nowy niezależny związek zawodowy Solidarność.
Podczas uroczystości poświęcony został wykonany specjalnie na tę okoliczność 2,5-metrowy dębowy Krzyż.
 Blisko rok później 27 września 1981 r., zakończeniem trzy dniowych rekolekcji  odbywających się w Zakładowym Domu Kultury, stała się uroczystość w kościele p.w św. Michała podczas której ksiądz biskup Herbert Bednorz poświęcił sztandar Solidarności KWK „Wujek”. Niemym świadkiem tamtego czasu był krzyż górników z Wujka (od tego momentu nazywany przez górników również krzyżem misyjnym).
16 grudnia tj. w dniu pacyfikacji kopalni, do Stacji Ratownictwa Górniczego, w której znajdowały się ciała zastrzelonych górników – strajkujący przynieśli swój misyjny krzyż. Jeszcze tego samego dnia w godzinach popołudniowych ów świadek, dębowy krzyż został postawiony na placu przed kotłownią, a na nim zawisły górnicze lampki, symbol zabitych.
Następnego dnia górnicy zmienili umiejscowienie krzyża i przenieśli go w wyrwę w murze (powstała po taranującym czołgu), która odgrodzona została kratownicą zbrojeniową. To właśnie w jej tło wpisany został krzyż – świadek śmierci górników.
27 stycznia 1982 nocą „nieznani sprawcy” usunęli Krzyż spod kopalni, lecz dzięki nieugiętej postawie załogi kopalni, władze zgodziły się na wykonanie nowego Krzyża. Powstał on w kopalnianych warsztatach, a wykonano go tym razem z tzw. kantówki. Był okazalszy od poprzedniego – zdewastowanego i umieszczono na nim wizerunek patronki górników św. Barbary (obecnie umieszczony jest w ramionach Krzyża-pomnika).
23 czerwca 1991 r. rozpoczęto budowę pomnika; na ten czas drewniany krzyż z pod kopalni został umieszczony w kaplicy Matki Boskiej Bolesnej przy ulicy Pięknej w Katowicach – Brynowie.
W święto świętej Barbary odbyła się msza św. w kościele pod wezwaniem „Podwyższenia Krzyża Świętego”, po której procesja wiernych udała się pod kopalnię, by tam dokonać wmurowania kamienia węgielnego i Aktu Elekcyjnego, poświęconych uprzednio przez biskupa katowickiego Damiana Zimonia.
15 grudnia , a więc w przeddzień 10 rocznicy tragicznego finału pacyfikacji kopalni Wujek arcybiskup Józef Kowalczyk (nuncjusz Stolicy Apostolskiej) poświęcił Pomnik Poległych Górników, natomiast uroczystego odsłonięcia dokonał Prezydent III RP – Lech Wałęsa. Na jednej z pamiątkowych tablic (ufundowanej przez Solidarność Huty Baildon) widnieje napis:


Umarłym ku pamięci – żywym ku przestrodze

 

 

UWAGA! Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z serwisu.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.

OK
Więcej informacji

Serwis może używać plików „cookies”, kiedy użytkownik odwiedza stronę www. Pliki „cookies”, które mogą zostać użyte w witrynach i stronach internetowych są kojarzone wyłącznie z przeglądarką konkretnego komputera (użytkownik anonimowy), bez podawania imienia lub nazwiska użytkownika. Są to informacje zapisywane przez serwer na komputerze użytkownika, które serwer może odczytać przy każdorazowym połączeniu się z komputera użytkownika. Pliki „cookies” dostarczają danych statystycznych o ruchu użytkowników i korzystaniu przez nich z poszczególnych stron serwisów. Pliki „cookies” używane są także w celu monitorowania ruchu użytkowników pomiędzy serwisem, a innymi, współpracującymi serwisami internetowymi. Użytkownik może w każdym czasie wybrać sposób obsługi plików „cookies” w strefie internetowej poprzez zastąpienie automatycznej obsługi plików „cookie” na obsługę indywidualną (ustawienia użytkownika). Szczegółowych informacji w tym zakresie udzielają dostarczyciele programów do obsługi strefy internetowej (przeglądarek), zazwyczaj w zakładce „opcje internetowe” lub podobnej. Jednakże wyłączenie przez użytkownika w swojej przeglądarce opcji akceptowania plików „cookies”, (zablokowanie, monitowanie) może spowodować utrudnienia czy wręcz uniemożliwić korzystanie z niektórych usług serwisu. Jednocześnie serwis nie ponosi żadnej odpowiedzialności za stosowanie lub obsługę plików „cookies” na innych stronach internetowych dostępnych dla użytkowników dzięki linkom umieszczonym na stronach serwisu.
Więcej informacji o plikach cookies znajdziesz w serwisie http://wszystkoociasteczkach.pl